Nhân chi sơ, tính bổn gì?

Bạn nghĩ bản chất của con người khi sinh ra là Thiện hay Ác?

Sáng nay tôi có một buổi trò chuyện khá hay với bạn mình về chủ đề này, một chủ đề không có hồi kết bởi lẽ quan điểm mỗi người thì khác nhau và điều ta nên làm là lắng nghe và tôn trọng.

Khổng Tử từng nói “Nhân chi sơ, tính bản thiện”. Điều này được hiểu là con người sinh ra với bản tính vốn tốt lành và lương thiện, khi lớn lên thì dần thay đổi bởi các tác nhân bên ngoài như con người, xã hội, môi trường… Càng lớn, con người càng phải hòa nhập với xã hội vì nhu cầu sống còn, thành thử khó lòng tránh khỏi những cạm bẫy và thói tục khiến cho bản chất của họ khác đi. Nếu như con người ta chẳng được giáo dục, dạy dỗ thì tính lành thuở ban đầu sẽ trở nên thay đổi tùy theo môi trường mà họ tiếp xúc. Do vậy mà sự giáo dục là tối quan trọng, buộc ta phải rèn luyện và giữ gìn, sống lành mạnh thì tính lành mới được duy trì, phát triển và tính ác sẽ không có điều kiện nảy sinh.

Trái ngược với thuyết của Khổng Tử, Tuân Tử cho rằng “Nhân chi sơ, tính bản ác”. Ông quan niệm bản tính con người vốn là ác nhưng vì được giáo dục nên dần trở nên hướng thiện hơn, ít nhiều tùy sự cố gắng ở mỗi người. Bản chất là ác nên mới hướng thiện, chứ nếu đã là thiện rồi thì cần gì phải hướng thiện nữa? Đó là lý do người đời thường nói hướng thiện, chứ xưa nay không bao giờ nghe từ hướng ác.

Bản thân mình, tôi tự thấy đường đời ba mươi năm trải qua đúng với thuyết của Tuân Tử. Tôi ngày còn nhỏ là một đứa trẻ xấu tính, ích kỷ, không biết nghe lời và dần thay đổi khi được tiếp cận nền giáo dục đúng đắn, vây quanh bởi những con người tử tế văn minh. Ngày cũ, có những đứa trẻ hành động thiện lành một cách bản năng, và đã có những đứa trẻ hành động không thiện lành một cách bản năng (tôi nằm trong số này). Quá trình làm “người” của tôi tiến triển khá chậm, không thể một bước thay đổi được ngay mà nó cần chu kỳ 5 năm một lần. Thời cấp 1, nhờ được đến trường và tiếp cận môn Đạo đức, tôi bắt đầu đằm tính hơn và biết cách đối xử với vạn vật sao cho tử tế. Lên cấp 2, tôi hiểu thêm về Nhân Lễ Nghĩa Trí Tín. Lên cấp 3, tôi hiểu được sức mạnh của giáo dục và kiến thức, hiểu được quyết định mà mình muốn lựa chọn. Rồi, quãng thời gian đại học và đi làm, dẫu có hơi trễ trên con đường nhận thức, trớ trêu thay mới thật sự là những năm tháng tôi biến những lý thuyết thành hành động, biến tôi từ một “vật thể vô tri” thành một con người có giá trị. Tôi nghĩ, những ước muốn tốt đẹp sẽ xuất phát từ một lương tâm ngay thẳng mà ai cũng đã từng có, chỉ là môi trường xung quanh và các tác nhân ngoại cảnh có cho phép hay không. Khi xưa, tôi đặt sai các thang giá trị nên cuộc đời đảo lộn trong hỏa ngục trầm luân. Chỉ đến khi được tiếp cận với một nền giáo dục đúng đắn, một môi trường với thầy cô – bạn bè – đồng nghiệp thiện lành văn minh, một lý tưởng lớn vực tinh thần sống dậy, tôi mới thật sự muốn chạm đến cái gọi là Chân – Thiện – Mỹ.


Bên cạnh thuyết của Khổng Tử và Tuân Tử, hoặc thiện hoặc ác, tôi cũng đồng tình với nhận định “trung tính” của nam tước d’Holbach “Con người khi mới được sinh ra vốn không thiện cũng không ác”. Bản thân cái tính đặc thù ở con người không phải do bẩm sinh, không phải do bản chất sinh vật của mình mà là ở trong quá trình sống, trong quá trình hoạt động, lao động, học tập đã được cải tạo bởi nhiều thế hệ. Nhân cách là một phương tiện để đánh giá, nhìn nhận con người, bởi nó là một quá trình hình thành không chỉ từ bẩm sinh bên trong mà còn bởi nhân tố bên ngoài, từ môi trường khách quan. Mỗi chúng ta sinh ra mang bản tính sơ khai, nguyên thủy, ta không ác, không thiện, ta trở thành con người như thế nào là do ta quyết định, tự rèn luyện, tự thay đổi…Vì vậy, mỗi người có quyền tự chọn cho bản thân một lối sống, một hoàn cảnh, một môi trường sống riêng bởi “ thiện hay ác là do hoàn cảnh tạo nên”. Như vậy, câu nói ít nhiều giúp cho mỗi cá nhân tự ý thức được, tự chủ được trong việc quyết định bản tính của chính mình. Cá nhân muốn trở thành công dân lương thiện thì sẽ hướng thiện, cá nhân muốn trở thành công dân tàn ác thì sẽ sống ác.

Vật đổi sao dời, vạn vật trên trái đất đều thay đổi và nhân cách một con người cũng vậy. Theo thời gian, người tốt sẽ có thể trở thành người xấu, và người xấu thì vẫn có cơ hội để trở thành người tốt. Nếu bạn là người xấu (như tôi đã từng), nhưng sống trong một môi trường nhiều người tốt và những hạt giống thiện lành, rất có thể bạn sẽ được cảm hóa và dần dà cái xấu sẽ tiêu biến đi lúc nào không hay.

6 Comments

    1. Dạ comment của cô hoàn toàn chính xác đó cô, đa số các triết gia sau này đều đồng ý với điều cô nói: vốn không thiện cũng không ác (d’Holbach) hoặc là vừa có thiện cũng vừa có ác. Con viết bài này từ câu chuyện cá nhân nên con mới tự thấy bản thân mình “khi xưa ác quá, lớn đỡ nhiều rồi” 😄

      Đã thích bởi 1 người

      1. Cô rất thích cách cháu nói về cháu. “Tóm lại, tôi đã là một đứa trẻ xấu tính, từ nhỏ đã cố ý gieo những hạt mầm xấu xa và tôi ý thức được điều đó, nhưng vẫn cứ thường xuyên lặp lại bởi tôi thấy đó là con người thật của mình.” Cô nghĩ người nói được câu như vầy thật ra không xấu lắm đâu. Tại vì cô cũng thường nghĩ về cô như vậy.

        Đã thích bởi 1 người

  1. Có một điều em rất muốn hỏi chị Nancy từ sau buổi trò chuyện của hai chị em mình. Chị Nancy có một giọng nói rất trầm lắng, tốc độ nói rất “thong thả”, có thể nói là rất chậm rãi, từ tốn. Là một đứa thường bị kêu là nói nhiều và nhanh, em thực sự mê đắm giọng nói của chị.
    Chị có nghĩ rằng giọng nói đó, tốc độ nói đó là “thành quả” của cả một quá trình trưởng thành và được chuyển hoá không ạ? Hay vốn từ khi còn nhỏ chị đã có được nó ạ?

    Thích

    1. Chị nghĩ là kỹ năng nào rồi cũng sẽ học được nếu mình chịu thật tâm trau dồi.
      Cá nhân chị thì không thích quản giao, thích lắng nghe nhiều hơn là nói nên từ nhỏ đã theo cái flow từ tốn bình thản một cách tự nhiên rồi. Lớn lên khi đi xa hơn có nhiều trải nghiệm hơn, được học hỏi từ nhiều người hơn thì chị càng muốn song hành với cái “style” đó. Nên kết luận một cách khách quan là như em nói: thành quả của quá trình trưởng thành.

      Đã thích bởi 1 người

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s